Hakkâri Beylikleri

Hakkâri tarihinin özellikle 12. yüzyıl Zengi Atabeyleri dönemi ile Selahaddin Eyyubi devri bağlamında oldukça ayrıntılı bir özetini sunuyor. Hakkari Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Yaşar Kaplan’ın çalışması, Hakkâri’nin stratejik konumunu, emirliklerin siyasi durumunu ve bölgeden çıkan önemli şahsiyetlerin tarihsel etkilerini gözler önüne seriyor.

Hakkâri ve Zengi Atabeyleri Dönemi (1127–1222)

Musul’da Zengi Atabeyleri’nin hâkimiyetinde, Hakkâri bölgesi üç önemli beylik tarafından yönetiliyordu:

Hamidi Beyliği: Akre ve Şuş bölgelerinde
Hakkâri Beyliği: Aşeb (İmadiye) ve Culemêrg bölgelerinde
Mihrani Beyliği: Günümüz Zaho ve Beytüşebab çevresinde

1133 yılında Zengiler, bölgedeki emirlikleri hâkimiyet altına almak için harekete geçti. Hakkâri emiri Ebu’l-Hayca Abdullah b. Halil, oğulları arasındaki ihtilaf nedeniyle Aşeb kalesini Zengi’ye kaptırdı. 1133-1142 yılları arasında Zengi komutanları Hakkâri kalelerini ele geçirdi ve Aşeb kalesi yıkılarak yerine günümüzdeki İmadiye Kalesi inşa edildi.

Selahaddin Eyyubi ve Hakkâri

Haçlı seferleri sırasında (1096–1187), Hakkâri’den birçok asker ve komutan Selahaddin Eyyubi’nin ordusunda yer aldı. Bölgenin ilmi ve kültürel gelişimini sağlayan iki önemli şahsiyet:

Şeyhu’l-İslam Ali b. Ahmed b. Yusuf el-Hekari – Dêrış köyünde zaviye kurdu
Şeyh Adi b. Müsafir el-Hekari – Laleş’te Adevi tarikatı tekkesi kurdu

Bu mekteplerden yetişen Hakkârili komutanlar, Selahaddin’in ordusunun temel birliğini oluşturdu. Özellikle:

Seyfuddin Ali b. Ahmed el-Meştub el-Hekari: Akka Kalesi’ni Haçlılara karşı savundu
Ziyauddin İsa b. Muhammed el-Hekari: Selahaddin’in başdanışmanı ve Mısır fethinde önemli rol oynadı

Hakkârililer, Zengilerin bölgedeki kaleleri ele geçirdiği dönemde Selahaddin ile birlikte Şam ve Mısır’a yayılarak büyük bir nüfuz sağladı. Memlukler dönemine kadar Şam, Halep, Humus, Rakka, Kudüs ve Kahire’de Hakkârili emir, vali, naib, komutan ve âlimler etkili oldu.

Bu özet, Hakkâri’nin hem askerî hem de kültürel açıdan Orta Doğu tarihindeki önemini net bir şekilde gösteriyor. Haber: Perihan Önal