Yeraltı Görüntüleme Cihazı Nedir Ve Hangi Verileri Üretir?

Yeraltı görüntüleme cihazı zemine elektriksel akım veya manyetik alan gönderir, dönen değerleri noktasal kaydeder. Cihaz resim çizmez, ölçülen özellikteki değişimi sayıya döker.

Cihazın ürettiği veri üç bileşenden oluşur: yatay konum, derinlik ve ölçülen değer. Bu üçlü birleştiğinde üç boyutlu kesit çıkar. Dedektör Merkezi kataloğundaki yeraltı görüntüleme sistemleri kategorisinde 27 ürün bulunur ve veri çıktıları birbirinden ayrılır.

Yeraltı Görüntüleme Cihazı Hangi Ölçümü Kayda Alır?

Cihaz sahada iki tür fiziksel büyüklük ölçer. Manyetometre manyetik alandaki sapmayı okur, demir kütlelerde belirgin fark üretir. Rezistivite ölçümü toprağın elektrik akımına gösterdiği direnci kaydeder. GEO EXAMINER ve A2-GEO bu değerleri nokta nokta toplar.

Ölçüm bir tarama gridi üzerinde ilerler. Kullanıcı hat sayısını ve nokta aralığını cihaza tanımlar. Cihaz her noktada bir değer kaydeder ve konum bilgisiyle hafızasına yazar. Nokta aralığı daraldıkça çözünürlük artar, tarama süresi uzar.

• Ölçüm modu: manyetik alan sapması mı yoksa toprak direnci mi kaydedilecek
• Nokta aralığı: iki ölçüm noktası arasındaki mesafe ve buna bağlı çözünürlük
• Hat sayısı: tarama alanının genişliği ve veri matrisinin sütun sayısı
• Kalibrasyon değeri: cihazın referans aldığı temiz zemin ölçümü

Üç Boyutlu Kesit Ekranda Neyi Gösterir?

Ham ölçüm dizisi tek başına anlam taşımaz, yazılım onu bir yüzeye dönüştürür. Bir yeraltı görüntüleme sisteminin kesiti, ölçüm noktaları arasındaki ara değerlerin hesaplanmasıyla oluşur. GR4 Dual ve 3D Phoenix ekranında bu yüzey döndürülebilir. Döndürme yeni veri üretmez, aynı veriyi başka açıdan gösterir.

Kesit üç eksen taşır. X ve Y eksenleri tarama alanının yüzey koordinatlarını verir, Z ekseni derinliği gösterir. Anomali denen sapma bu eksenlerin kesiştiği hacim olarak belirir. Okunması gereken renk değil, sapmanın hacmi ve kenar keskinliğidir.

Renk Skalası Ve Derinlik Ekseni Nasıl Okunur?

Renk skalası mutlak bir madde tablosu değildir. Yazılım taramadaki en düşük ve en yüksek değeri skalanın iki ucuna yerleştirir. Aynı renk farklı arazide farklı fiziksel değere karşılık gelir. Renk yorumu o taramanın ölçek çubuğuyla yapılır.

Derinlik ekseni de hesaplanmış bir değerdir, doğrudan ölçülmez. Cihaz elektrot aralığına ve sinyal zayıflamasına bakarak derinliği tahmin eder. 3D Watch ve MF 9700 QUINARY çıktılarında bu tahmin metre cinsinden görünür. Zemin nemi değiştiğinde aynı hedef farklı derinlik verir.

Manyetometre İle Rezistivite Ölçümü Arasındaki Fark

İki ölçüm yöntemi farklı sorulara cevap verir. Manyetometre demir kütleleri ve yanmış toprağı öne çıkarır. Rezistivite ise duvar, taş dolgu ve hava boşluğu gibi düşük iletkenli yapıları ayırır. Deep Seeker gibi sistemlerde iki ölçüm ayrı taramalarla alınır.

Verim, iki veri setinin üst üste bindirilmesiyle artar. Manyetometre haritasında sessiz kalan alan rezistivite haritasında belirgin çıkabilir. Tek ölçüm türüne dayanan yorum zeminin bir özelliğini görmek demektir.

• Manyetik sapma güçlü, direnç haritası düz: demir yoğun tek parça kütle ihtimali
• Direnç değeri yüksek, manyetik sapma yok: taş yapı veya hava boşluğu ihtimali
• İki haritada da aynı noktada sapma: yapı ile metalin bir arada bulunma ihtimali
• Her iki haritada dağınık gürültü: mineralizasyon veya yüzey kirliliği

Boşluk Sinyali İle Metal Sinyali Nasıl Ayrılır?

Boşluk ile metal ekranda benzer görünür, ayrım sapmanın yönünde saklıdır. Metal kütle yüksek iletkenliği nedeniyle skalanın bir ucunda toplanır. Hava boşluğu akımı geçirmediği için ters uçta çıkar. Hangi ucun neye karşılık geldiği yazılımda tanımlıdır.

Şekil de ayırt edicidir. Metal hedef küçük hacimli ve keskin kenarlı sapma üretir. Boşluk ise geniş ve kenarları yumuşak bir hacim olarak görünür. GR3 Plus taramalarında iki desenin yan yana çıkması gömülü yapı içinde metale işaret eder.

1. Sapmanın skalanın hangi ucunda oturduğunu ölçek çubuğundan okuyun
2. Sapmanın hacmini ve kenar geçişinin sertliğini kesit üzerinde inceleyin
3. Aynı alanı doksan derece çevirerek ikinci kez tarayın
4. İki taramada da aynı konumda çıkan sapmayı krokiye işaretleyin
5. Farklı ölçüm moduyla üçüncü bir doğrulama taraması alın

Yazılım Üzerinden Raporlama Ve Veri Aktarımı

Saha verisi cihaz hafızasında kalırsa yorum yüzeysel kalır. Çoğu sistem taramayı bilgisayara aktarma ve masaüstü yazılımında yeniden işleme imkanı verir. GEO EXAMINER ve Deep Seeker çıktıları bu yolla büyütülür, filtrelenir ve karşılaştırılır.

Raporlama ham veriyi kalıcı kayda dönüştürür. Rapor içinde tarama koordinatları, kullanılan mod, nokta aralığı ve ölçek değerleri yer alır. Bu bilgiler olmadan kesit görüntüsü ileride yeniden yorumlanamaz.

6. Tarama dosyasını cihazdan bilgisayara aktarın
7. Ölçüm modunu, hat sayısını ve nokta aralığını dosya adına yazın
8. Ham veriyi filtre uygulamadan ayrı bir kopya olarak saklayın
9. Filtrelenmiş kesiti ikinci bir dosyada değerlendirin
10. Sapma koordinatlarını saha krokisiyle eşleştirin

Yanlış Yorumun Sahada Yol Açtığı Hatalar

Veriyi yanlış okumak sahada zaman ve kazı maliyeti olarak geri döner. En sık hata, renk yoğunluğunu doğrudan hedefin büyüklüğü sanmaktır. Yüzeye yakın küçük demir parçası derindeki geniş yapıdan güçlü sinyal üretir.

Kalibrasyonu atlamak veriyi baştan bozar. Cihaz temiz zemin referansı almadan başlatıldığında tüm harita kayar. Yüksek gerilim hattı, tel çit ve gömülü boru da gerçek olmayan sapmalar üretir. Bu kaynakları tarama öncesinde not etmek yorumu doğru zemine oturtur.

• Ölçek çubuğu okunmadan renk üzerinden madde tahmini yapmak
• Tek yönde alınmış tek taramayı kesin sonuç saymak
• Kalibrasyon yapılmadan alınan ölçümü referans kabul etmek
• Çit, boru ve elektrik hattı gibi yüzey kaynaklarını kayda geçirmemek
• Derinlik tahminini ölçülmüş kesin değer gibi kullanmak

Cihaz Verisini Doğrulamak İçin İzlenen Adımlar

Doğrulama, aynı sapmanın farklı koşullarda tekrar edip etmediğini görmektir. Tek taramada çıkan sapma ikinci taramada yoksa büyük ihtimalle gürültüdür. GR4 Dual ve A2-GEO kullanıcıları bu nedenle çapraz tarama alışkanlığı geliştirir.

Veri katmanlarını birleştirmek son adımdır. Manyetik harita, direnç haritası ve saha krokisi üst üste konduğunda sapmanın nedeni daralır. 3D Watch üzerinde işaretlenen nokta eski temel hattıyla örtüşüyorsa yorum güçlenir. Cihazın verisi sonuç değil, karar için kanıt setidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yeraltı Görüntüleme Cihazı Sabit Bir Derinlik Değeri Verir Mi?

Hayır. Derinlik, cihazın doğrudan ölçtüğü bir büyüklük değil, sinyal zayıflamasına ve elektrot aralığına bakarak hesapladığı bir tahmindir. Zeminin nemi, tuzluluğu ve mineral içeriği bu tahmini kaydırır. Aynı hedef için farklı günlerde alınan iki taramada farklı derinlik değeri okunur. Bu yüzden derinlik, kazı planında tek başına değil diğer verilerle birlikte kullanılır.

Aynı Alanda Alınan İki Tarama Neden Farklı Çıkar?

Tarama sonucu ölçüm koşullarına duyarlıdır. Yağış sonrası artan toprak nemi direnç değerlerini düşürür ve harita değişir. Tarama yönünün çevrilmesi, nokta aralığının daraltılması ve kalibrasyonun yeniden alınması da çıktıyı etkiler. Bu farklılık cihaz arızası anlamına gelmez. Aksine iki taramada da aynı konumda tekrar eden sapma, veriyi güvenilir kılan en güçlü göstergedir.

Cihaz Ekranındaki Görüntü Madenin Cinsini Söyler Mi?

Söylemez. Ekrandaki kesit, zeminin manyetik veya elektriksel özelliğindeki farkı gösterir, malzemenin kimyasal cinsini vermez. Altın, bakır ve demir gibi iletkenler skalanın benzer tarafında toplanır. Cinsi daraltmak için ölçüm modunu değiştirmek, sapmanın şeklini incelemek ve ikinci bir ölçüm türüyle karşılaştırmak gerekir. Kesin ayrım ancak kazı sonrasında netleşir.

Tarama Verisi Bilgisayara Aktarılmadan Yorumlanabilir Mi?

Cihaz ekranı sahada ilk değerlendirme için yeterlidir. Sapmanın konumu ve kabaca hacmi orada görülür. Masaüstü yazılımı ise büyütme, filtreleme ve iki farklı taramayı yan yana koyma imkanı verir. Küçük ekranda kaybolan zayıf sapmalar bu aşamada belirginleşir. Ayrıntılı yorum ve kalıcı rapor için verinin bilgisayara aktarılması daha sağlıklı bir yol sunar.