Belediye Otobüslerinde Elektronik Ücret Toplama Sistemi Nasıl İşler?

Arka planda tarifelerin, kart türlerinin, güzergahların ve geçiş kurallarının merkezi olarak tanımlandığı; bu bilgilerin araçlardaki validatörlere aktarıldığı ve gerçekleşen işlemlerin tekrar merkeze iletildiği bir yapı çalışır. Böylece araç içindeki ödeme süreci ile belediyenin yönetim ve raporlama ekranları aynı sistemin parçaları haline gelir.

Renesis tarafından sunulan elektronik ücret toplama sistemi kapsamında belediye otobüslerinde Mifare kartlar, banka kartları ve mobil QR gibi farklı ödeme yöntemleri kullanılabilir. Tarife ve geçiş kuralları web tabanlı yönetim panelinden belirlenirken validatörler bu tanımları merkezden alır. Araçtaki geçiş işlemi ise sürekli internet bağlantısına bağlı kalmadan gerçekleştirilebilir.

Merkezde hangi kurallar tanımlanır?

Sistemin yönetim tarafında temel yaklaşım, araçların tek tek ayarlanması yerine kuralların merkezi bir panelde oluşturulmasıdır. Belediye burada kart tiplerini, ücret tarifelerini, güzergahları ve geçiş koşullarını tanımlar. Yapılan değişiklikler senkronizasyon yoluyla ilgili saha cihazlarına aktarılır.

Örneğin tam kart ile indirimli kart için aynı ücret politikasının uygulanması zorunlu değildir. 65 yaş veya engelli kartı gibi farklı kart tipleri için ayrı kullanım kuralları oluşturulabilir. Aynı şekilde bir kartın ilk okutulmasıyla kısa süre içinde yeniden okutulması için uygulanacak ücretler birbirinden bağımsız tanımlanabilir.

Aktarma da merkezi kuralların bir parçasıdır. Belirlenen süre içinde başka bir araca veya hatta yapılan biniş için indirimli ya da ücretsiz geçiş kuralı oluşturulabilir. Güzergah bazında farklı tarife uygulanması gerektiğinde de her hat için ayrı tanım yapılabilir. Bu nedenle toplu taşıma kart sistemi yalnızca kartın içindeki bakiyeyi azaltan bir yapı olarak değerlendirilmemelidir. Geçiş kararının hangi koşullarda verileceğini belirleyen kurallar da sistemin temel parçalarındandır.

Validatör merkezdeki bilgiyi nasıl kullanır?

Otobüs içindeki validatör, yolcunun ödeme işleminin gerçekleştiği saha cihazıdır. Merkezden tarife tablosu, kart tipleri, kara liste bilgileri ve ilgili diğer tanımları belirli aralıklarla alır. Yolcu kartını okuttuğunda validatör mevcut kurallara göre geçiş işlemini değerlendirir ve sonucu bildirir.

Geçerli bir ödeme veya kullanım hakkı bulunduğunda geçişe izin verilebilir. Yetersiz bakiye ya da geçersiz kart gibi durumlarda ise cihaz işlem sonucunu sesli olarak bildirebilir. Validatör hangi güzergahta çalıştığını bildiği için güzergaha özel bir tarife tanımlanmışsa ilgili kuralı uygulayabilir.

Bu çalışma biçimi merkez ile araç arasında iki yönlü veri akışı oluşturur. Validatör yalnızca bilgi alan bir cihaz değildir. Gerçekleştirilen işlemler ve açılan güzergah bilgileri de belirli aralıklarla merkeze gönderilir. Böylece sahadaki işlem ile merkezi yönetim birbirinden kopuk iki ayrı süreç haline gelmez.

İnternet bağlantısı kesilirse ödeme durur mu?

Renesis'in EÜTS yapısında validatörlerin her geçiş sırasında anlık internet bağlantısına sahip olması gerekmez. Cihazlar merkezle belirli aralıklarla senkronize olur. Merkezden ihtiyaç duyduğu tanımları alan validatör, bağlantının geçici olarak bulunmadığı durumlarda da araç içindeki geçiş işlemlerini sürdürebilir.

Bu özellik belediye otobüsü açısından önemlidir çünkü araç hareket halindedir ve güzergah boyunca bağlantı koşulları aynı kalmayabilir. Tünel veya sinyal kesintisi bulunan bir noktadan geçilmesi, sistem mimarisinde her biniş işleminin doğrudan merkezi sunucudan anlık onay almak zorunda olduğu anlamına gelmez.

Bağlantı yeniden sağlandığında saha ile merkez arasındaki düzenli veri alışverişi devam eder. Bu yaklaşımda senkronizasyon, sistemin yalnızca veri indirmesi için değil, araçta gerçekleşen işlemlerin merkeze aktarılması için de kullanılır.

Yolcu hangi yöntemlerle ödeme yapabilir?

Belediye otobüslerindeki ödeme modeli tek bir kart türüyle sınırlı olmak zorunda değildir. Renesis'in açıkladığı yapıda Mifare akıllı kartların yanında banka kartı ve mobil QR seçenekleri de bulunur. Banka kartıyla yapılan geçişler için uygulanacak tarife, Mifare kart tarifesinden bağımsız olarak merkezi yönetim panelinde belirlenebilir.

Mifare kartlar kişiselleştirilerek veya kişiselleştirilmeden dağıtılabilir. Kartlara bakiye yüklenebilir ve ücretli geçişte tanımlanan tutar bakiyeden düşülür. Abonelik modelinde ise belirlenen dönem karşılığında belirli sayıda kullanım hakkı tanımlanabilir.

Otobüste nakit tahsilat neden ortadan kalkar?

Kart veya banka kartı üzerinden çalışan araç içi tahsilat modelinde sürücünün yolcudan ücret alması ve para üstü vermesi gerekmez. Yolcu ödeme işlemini validatör üzerinden gerçekleştirir. Böylece sürücünün araç kullanımı ile nakit tahsilat işleminin aynı anda yürütülmesi yerine ödeme süreci elektronik sistem üzerinden kayıt altına alınır.

Buradaki temel değişiklik yalnızca fiziksel paranın kullanılmaması değildir. İşlemin kart, ödeme yöntemi, hat veya güzergah gibi sistemde bulunan verilerle ilişkilendirilebilmesi merkezi raporlamayı da mümkün hale getirir. Renesis'in sisteminde kart tipi kullanım raporları, hat ve güzergah bazlı yolculuk bilgileri ve ödeme türlerine ilişkin raporlar web panelinden takip edilebilir.

Kart dolumu ve işlemleri yalnızca otobüste mi yapılır?

EÜTS'nin saha yapısı otobüsteki validatörden daha geniştir. Renesis'in ürün yapısında vezne yazılımı, bayi el terminali ve kiosklar da sistemin parçaları arasında bulunur. Bu kanalların görevleri birbirinden farklı olsa da işlemler merkezi yapıyla ilişkilidir.

Vezne tarafında kart dağıtımı, kişiselleştirme, vizeleme, bakiye veya kart aktarma, kayıp kart ve kara liste işlemleri yürütülebilir. Yetkili bayiler Android el terminalleri üzerinden kartlara dolum yapabilir. Kiosk tarafında ise mevcut kartlara bakiye yükleme ve kişiye özel yeni kart temini gibi işlemler desteklenir.

Özellikle ayrıcalıklı kartların yönetiminde vizeleme ayrı bir işlevdir. Belirlenen kart türlerinde vize dönemi ve kuralları merkezden tanımlanabilir. Vize durumu ile geçmişi sistem üzerinden takip edilebilir. Böylece kartın yalnızca fiziksel olarak bulunması değil, tanımlanmış kullanım hakkının geçerliliği de yönetilebilir.

Belediye araçları merkezden nasıl izlenir?

Validatörlerden merkeze aktarılan bilgiler ücret işlemleriyle sınırlı değildir. Sistem, validatörlerden gelen GPS bilgileri üzerinden araçların anlık konumunun web panelinden izlenmesini de destekler. Bu sayede ücret toplama altyapısı ile güzergah üzerinde çalışan araçların konum bilgisi aynı merkezi yapı içinde takip edilebilir.

Güzergah bilgisinin sistem açısından başka bir görevi daha vardır. Her güzergaha ayrı tarife veya geçiş kuralı tanımlanabildiği için validatörün hangi hatta çalıştığını bilmesi doğru kuralın uygulanmasını sağlar. Merkezde yapılan güzergah değişiklikleri ve ilgili tarife tanımları senkronizasyon yoluyla saha cihazlarına aktarılır.

EÜTS ile otoyol ücret toplama aynı şey midir?

Hayır. Burada anlatılan EÜTS, belediye otobüslerinde ve toplu taşıma ekosisteminde yolcu ücretinin kart veya desteklenen diğer ödeme yöntemleriyle tahsil edilmesini sağlayan yapıdır. Otoyollardaki araç geçiş ücretlendirmesi veya HGS mantığı bu kullanım alanıyla aynı değildir.

Belediye otobüsündeki sistemin odağında yolcunun kart tipi, tarifesi, aktarma hakkı, güzergah kuralı, bakiye veya abonelik durumu gibi toplu taşımaya özgü bilgiler bulunur. Araçtaki validatör bu kurallara göre geçiş işlemini gerçekleştirirken merkezi panel tarifelerin yönetilmesini, saha cihazlarıyla senkronizasyonu ve işlemlerin raporlanmasını sağlar. Bu yapı sayesinde ücret toplama, kart yönetimi ve araç içi doğrulama birbirine bağlı bir süreç olarak yürütülebilir.