Dağlardan Yükselen Bir Ses: Mehmûdê Xîyalê’nin Hikâyesi

Hakkâri’nin dağları sadece taş ve topraktan ibaret değildir; o dağlar, yüzyıllardır acıyı, aşkı ve direnci taşıyan seslerin yankılandığı kadim bir hafızadır. İşte o seslerden biri de, ömrünün büyük bölümünü Hakkâri’de geçiren ve adı sınırları aşan bir efsaneye dönüşen Stranbêj Mahmut Hasan Kırori’dir.

Bir Yetimlik Hikâyesinden Doğan Sanat

1950’li yılların zorlu şartlarında yetişen Mahmut’un hayatı, çocuk yaşta babasını kaybetmesiyle bambaşka bir yöne evrildi. Annesiyle birlikte Hakkâri’nin Palanis köyüne yerleşmesi, onun kaderini belirleyen en önemli dönüm noktalarından biri oldu.

Burada, dönemin önemli alimlerinden Mela Mehemed ê Şemsê’nin yanında büyümesi, yalnızca bir yaşam alanı değil; aynı zamanda bir kültür, ilim ve sanat ocağı sundu. Bu ortam, Mahmut’un hem ruhunu hem de sanatını derinleştirdi.

Kewê Ribat: Diyardan Diyara Uçan Ses

Gençlik yıllarında sesiyle dikkat çeken Mahmut Hasan Kırori, çobanlık ve irgatlık gibi ağır işlerin içinden sıyrılarak halkın aranan stranbêji haline geldi.

Onun sesi;

• Bey konaklarında,
• Ağa meclislerinde,
• Yayla çadırlarında yankılandı.

Artık o sadece bir sanatçı değildi. O, halkın duygularını taşıyan bir “kewê ribat”tı… Yani diyardan diyara uçan, hasreti ve acıyı taşıyan bir keklik.

Bağdat’a Uzanan Cesaret Yolculuğu

1950’li yılların sonu…
Ulaşımın neredeyse imkânsız olduğu bir dönemde, Mahmut Hasan Kırori büyük bir karar aldı: Sesini daha geniş kitlelere ulaştırmak.

Bu kararla yola çıktı ve Bağdat’a ulaştı. Kürtçe yayın yapan radyonun kapısını çaldığında yanında ne bir referans vardı ne de bir garanti… Sadece sesi ve inancı.

Rivayete göre mikrofon başına geçtiğinde “Evdalê Zeynikê”yi söyledi. Ve o an, bir dönüm noktası oldu. Kısa sürede Bağdat Radyosu’nun aranan isimlerinden biri haline geldi.

Onun sesi artık sadece bir coğrafyaya değil, sınırları aşan geniş bir dünyaya ulaşıyordu.

Yükselişin Ardındaki Büyük Bedel

Ancak her büyük hikâyede olduğu gibi, bu yükselişin de ağır bir bedeli vardı.

Bağdat’ın sıcak iklimi, Mahmut Hasan Kırori’nin sağlığını olumsuz etkiledi. Gözlerinden rahatsızlanan sanatçı, memleketi Hakkâri’ye dönmek zorunda kaldı.

Ne yazık ki o yıllarda bölgede yeterli sağlık imkânları yoktu. Bu nedenle gözlerini kaybetti. Bu durum, onun hayatındaki en büyük kırılmalardan biri oldu.

O artık görmeyen ama hissettiren bir sanatçıydı…

Bir Halkın Hafızasına Dönüşen Miras

Beş çocuk babası olan Mahmut Hasan Kırori, tüm acılarına rağmen halkın gönlünde yaşamaya devam etti.

1963 yılında Hakkâri’de hayatını kaybettiğinde ardında sadece stranlar değil;

• Bir kültür,
• Bir hafıza,
• Bir direniş ruhu bıraktı.

Bugün “Mehmûdê Xîyalê” ismi hâlâ dillerde dolaşıyor. Onun sesi, Hakkâri’nin dağlarından yükselen ve unutulmayan bir miras olarak yaşamaya devam ediyor.

Yazılı Mirası da Yaşıyor

Stranbêj Mahmut Hasan Kırori’nin etkisi yalnızca sözlü kültürle sınırlı kalmadı. Kuzey Irak’ta, özellikle Duhok ve Bağdat’ta yayımlanan “Mehmud Hessen Kirorî” adlı eser, onun sanatını ve yaşamını kayıt altına alan önemli bir kaynak olarak öne çıkıyor.

Son Söz: Bir Sesin Ölümsüzlüğü

Bazı insanlar yaşadıkları döneme sığmaz…
Mahmut Hasan Kırori de onlardan biriydi.

O, sesiyle sınırları aşan, acıyı sanata dönüştüren ve bir halkın ruhunu taşıyan bir efsane olarak tarihe geçti.

Ve bugün hâlâ…
Hakkâri’nin rüzgârında onun sesi var.

Kuzey Irak'tın duhok kenti ve Bağdat'da (MEHMUD HESSEN KIRORİ) adlı kitabı da bulunmaktadır.

Stranbêj Mahmud Hasan Kırori'nin çıkarttığı eserler:

1- Mehmûdê Heso
2- Xezalê Hêlî Hêlî
3- Remziya
4- Nara Min
5- Kezîzer
6- Amûdiye
7- Keçik Nede
8- Gulê Narînê
9- Hemê Ûsê
10- Babê Lalo
11- De Wey Lo Lo
12- Emînê Ehmed
13- Hecî Mûsa Begê
14- E'vdalê Zeynê
15- Keleş Meyremoke
16- Lê Lê Mîro
17- Keylanê
18- Yar Cinarê
19- Lo Lo Babo
20- Fetah Begê