Bir ülkenin ayakta kalmasını sağlayan en önemli unsurlardan ikisi vardır: Elektrik ve iletişim. Biri hayatımıza ışık verir, diğeri insanları, şehirleri ve dünyayı birbirine bağlar. Bu iki temel hizmet, devletin en güçlü olması ve vatandaşına en fazla sahip çıkması gereken alanların başında gelir.

Peki, yıllarca devletin eliyle yürütülen bu iki önemli hizmet neden özelleştirme politikalarının konusu hâline getirildi? Bugün geldiğimiz noktada bunun bedelini kim ödüyor? Benim özelleştirmeye yönelik itirazım tam da burada başlıyor. Bir zamanlar Türkiye'de telefon hizmetleri PTT bünyesinde yürütülüyordu.

Ardından Türk Telekom kuruldu ve süreç içerisinde özelleştirildi. Elektrik alanında da benzer bir dönüşüm yaşandı. Türkiye Elektrik Kurumunun eski yapısı değiştirildi, elektrik dağıtım hizmetleri bölgesel olarak özel şirketlere devredildi. Böylece devletin doğrudan hizmet üretme ve işletme rolü önemli ölçüde daraldı. Bugün dönüp baktığımızda iki temel sorunla karşı karşıyayız: elektrik dağıtımı ve aydınlatma hizmetleri ile iletişim hizmetleri.

Bir tarafta Türk Telekom, diğer tarafta elektrik dağıtım şirketleri... Vatandaş ise her iki alanda da artan tarifelerle, hizmet kalitesiyle ve altyapı sorunlarıyla karşı karşıya. Telefon tarifelerine bakıyorsunuz, fiyatlar sürekli değişiyor. Elektrik faturalarına bakıyorsunuz, vatandaşın bütçesini zorlayan rakamlarla karşılaşıyorsunuz. İnsan hangi tarifeye, hangi fiyatlandırmaya, hangi hizmet anlayışına göre ödeme yaptığını sorguluyor.

Haberleşme ve elektrik gibi temel ihtiyaçların fiyatları, vatandaşın gelirinden bağımsız bir ticari anlayışla belirlenebilir mi? Üstelik elektrik dağıtımı gibi alanlarda vatandaşın hizmet aldığı şirketi değiştirme şansı bile yokken, bu hizmetlerin piyasa kurallarına bırakılması vatandaşı çaresiz bırakmaktadır. Oysa bu hizmetler devletin asli sorumluluk alanları arasında olmalıydı.

Devletin elinde güçlü bir kurumsal yapı, yetişmiş teknik personel, tecrübeli ekipler ve ülkenin dört bir yanına ulaşabilen bir hizmet ağı bulunuyordu. Bu kurumlar sadece hizmet veren kuruluşlar değildi; aynı zamanda binlerce insanın ekmek kapısıydı. Geçmişte bu kurumlarda binlerce kişi çalışıyordu. 1Sahada görev yapan teknik ekipler, arızalara müdahale eden personel, bakım ve onarım çalışanları vardı.

Bu kurumlar binlerce aileye iş, aş ve gelecek umudu sağlıyordu. Devlet hem vatandaşına hizmet sunuyor hem de istihdam oluşturuyordu. Şimdi düşünelim: Bu kurumlar özelleştirilmek yerine devlet eliyle, günümüz teknolojisine uygun biçimde yenilenseydi ne olurdu? Türkiye genelinde binlerce yeni personel alımı yapılabilir, ülkenin dört bir yanında yeni teknik ekipler kurulabilir ve gençlerimize önemli istihdam kapıları açılabilirdi.

Elektrik dağıtımında, altyapı yenilemede, saha operasyonlarında, haberleşme ve fiber ağ çalışmalarında binlerce insan görev alabilirdi. Böylece hem işsizlikle mücadeleye katkı sağlanır hem de vatandaşın aldığı hizmetin kalitesi yükseltilirdi.

Fiber altyapılar güçlendirilseydi, elektrik hatları yenilenseydi, trafolar modernize edilseydi, ülke genelinde yeterli sayıda teknik personel istihdam edilseydi ve bakım çalışmaları zamanında yapılsaydı devlet çok daha güçlü bir hizmet sunamaz mıydı? Teknoloji gelişti, imkânlar arttı, mühendislik ilerledi. Devletin elindeki bu kurumlar da çağın şartlarına göre yenilenebilir, daha donanımlı hâle getirilebilir ve çok daha verimli çalıştırılabilirdi.

Çünkü burası sıradan bir işletme değildi. Burası devlet kapısıydı, ülkenin can damarlarından biriydi. Binlerce insanın geçim kaynağı, milyonlarca vatandaşın günlük hayatının vazgeçilmez parçasıydı. Özelleştirme yerine yatırım, yenilenme, istihdam, verimlilik ve güçlü bir kamu yönetimi tercih edilemez miydi? Asıl üzerinde durulması gereken konu budur

. Bir de Hakkâri gerçeği var! Kış kapıya dayandığında, kar yağışı başladığında, yollar kapandığında, kayalar düştüğünde, çığ tehlikesi ortaya çıktığında Hakkâri'de hayat zaten zorlaşıyor. Böylesine ağır coğrafi ve iklim şartlarına sahip bir bölgede elektrik altyapısının güçlü olması hayati önem taşıyor. Her yıl kış geliyor. Her yıl kar yağıyor.

Her yıl aynı coğrafyanın aynı zorlukları yaşadığı biliniyor. Buna rağmen bakım ve onarım çalışmaları neden yaz aylarında tamamlanmıyor? Elektrik direkleri, hatlar, trafolar ve dağıtım altyapısı neden kış gelmeden yeterince güçlendirilmiyor? Yaz ayları bunun için var. Hava şartları elverişliyken gerekli yatırımlar yapılmalı, arızaya sebep olabilecek noktalar önceden tespit edilmeli, teknik ekipler hazır bulundurulmalı.

Hakkâri halkı her kış aynı endişeyi yaşamak zorunda mı? 2Elektrik kesildiğinde yalnızca evlerin ışığı sönmüyor. Kombiler çalışmıyor, buzdolapları devre dışı kalıyor, çocuklar ders çalışamıyor, yaşlılar ve hastalar mağdur oluyor. Bugün dijital çağda internete ve elektriğe erişemeyen bir köy çocuğunun, büyükşehirdeki yaşıtlarıyla aynı şartlarda yarışabilmesi mümkün müdür? Elektrik kesintileri ve voltaj dalgalanmaları nedeniyle televizyonlardan beyaz eşyalara kadar birçok cihaz zarar görebiliyor.

Vatandaş bir yandan faturasını ödüyor, diğer yandan bozulan cihazının masrafıyla uğraşıyor. Peki, bu insanların mağduriyetini kim giderecek? Hakkâri gibi kış şartlarının ağır olduğu bir yerde elektrik hizmeti sıradan bir ticari faaliyet olarak görülemez. Burada kamu sorumluluğu, sosyal devlet anlayışı ve bölgesel eşitlik ön plana çıkmalıdır. Doğu Anadolu'nun da batıdaki şehirler kadar güçlü altyapıya, kaliteli hizmete ve zamanında müdahaleye ihtiyacı var.

Aynı durum iletişim hizmetleri için de geçerlidir. Türk Telekom yalnızca telefon ve internet hizmeti sunan bir şirket olarak değerlendirilmemelidir. Haberleşme altyapısı bir ülkenin stratejik gücüdür. Özellikle deprem, sel ve ağır kış şartları gibi afet anlarında kesintisiz iletişim ve enerji; kâr-zarar tablolarına sığmayacak kadar hayati bir ulusal güvenlik meselesidir. Köydeki vatandaşın, şehirdeki esnafın, öğrencinin, öğretmenin, hastanenin ve kamu kurumlarının iletişim ihtiyacı ticari hesapların ötesinde bir öneme sahiptir.

Devletin bu iki alandaki güçlü varlığı korunmuş olsaydı, bugün Türkiye'nin her bölgesinde binlerce insan kamu bünyesinde istihdam edilebilir, yetişmiş teknik kadrolar ülkenin dört bir yanında görev yapabilir, kamu yatırımları uzun vadeli planlarla sürdürülebilirdi. Üstelik mesele yalnızca kaç kişinin çalışacağı da değil. Mesele, ihtiyaç duyulan yerde yeterli sayıda teknik personelin bulunması, arızaya zamanında müdahale edilmesi ve vatandaşın hizmet beklerken mağdur edilmemesidir.

Güçlü bir kamu yapısı, doğru yönetim ve liyakatli kadrolarla hem ülke genelinde istihdamı hem de hizmet kalitesini artırabilirdi. Özelleştirmeyi savunanlar verimlilikten, rekabetten ve hizmet kalitesinden söz ettiler. Ancak bugün vatandaşın karşı karşıya kaldığı gerçekleri de görmek gerekiyor. Artan tarifeler, altyapı eksiklikleri, bakım ve onarım tartışmaları, bölgesel hizmet farklılıkları ve vatandaşın cebine yansıyan maliyetler ciddi biçimde değerlendirilmelidir.

3 Burada kimse geçmişin bütün uygulamalarını kusursuz göstermiyor. Devlet kurumlarında da aksaklıklar ve yanlış yönetimler yaşanmış olabilir. Fakat çözüm, bu kurumları özelleştirerek kamunun hizmet üretme gücünü azaltmak yerine onları çağın şartlarına göre yeniden yapılandırmak, teknolojik yatırımlarla güçlendirmek ve liyakatli kadrolarla yönetmek olmalıydı. Benim itirazım tam da bu noktadadır. Elektrik ve iletişim, bir ülkenin iki temel damarıdır.

Bu damarların yönetiminde kamu yararı, vatandaşın hakkı ve ülkenin geleceği her şeyin üzerinde tutulmalıdır. Bugün Hakkâri'de kar yağdığında elektrik kesintisi endişesi yaşanıyorsa, vatandaş telefon ve internet tarifeleri karşısında zorlanıyorsa, bu tabloyu yalnızca mevsim şartlarıyla veya piyasa koşullarıyla açıklamak yeterli değildir.

Geçmişte alınan kararlar da sorgulanmalıdır. Devletin elinde olması gereken bu iki hayati alanın özelleştirilmesini doğru bulmuyorum. Bu özelleştirme anlayışını eleştiriyor, kamu hizmetlerinin yeniden güçlü bir devlet denetimiyle ve vatandaşın yararını önceleyen bir anlayışla yürütülmesini savunuyorum. Çünkü devlet yalnızca vergi toplayan, fatura kesen ve denetleyen bir yapıdan ibaret değildir.

Devlet, vatandaşının en zor gününde yanında olan, altyapısını güvence altına alan, istihdam sağlayan ve temel hizmetleri erişilebilir kılan güçlü bir kurumlar bütünüdür. Elektrik de telefon da bir ülkenin vazgeçilmezidir.

Birinin eksikliği hayatı karanlığa, diğerinin eksikliği iletişimi sessizliğe mahkûm eder. İki kurum, iki temel ihtiyaç, Türkiye genelinde binlerce istihdam imkânı ve milyonlarca vatandaşın geleceği... Özelleştirme kararlarının hesabı yalnızca ekonomik rakamlarla değil, bu ülkenin insanına ne kazandırdığı ve ne kaybettirdiği üzerinden yapılmalıdır.

Hakkâri'nin kışında karanlığa mahkûm kalan vatandaşın, yüksek faturalar karşısında zorlanan ailenin, altyapı bekleyen köyün ve hizmet bekleyen insanın sesi duyulmalıdır. Çünkü kamu hizmeti, kâr hesabından önce vatandaşın hakkıdır.