Tarih sayfalarını karıştırdığınızda, mutlak güce ulaşan komutanların genellikle kılıçlarını intikam için bilediğini, fethedilen şehirlerin yıkımla tanıştığını görürsünüz. Ancak insanlık tarihi, bu ezberi kökünden bozan, modern dünyanın bugün bile tam anlamıyla kavrayamadığı eşsiz bir sosyolojik ve ahlaki dönüşüme de şahitlik etmiştir. Bu dönüşümün şifresi; çaresizliğin ortasında karnına taş bağlayan bir liderin, gücün mutlak zirvesindeyken kan dökmeyi reddeden o muazzam iradesinde gizlidir.
Kürtçede dayanışmayı, kardeşliği ve birliği ifade eden "Bratî" ile kalıcı barışı ve huzuru simgeleyen "Aştî" kavramları, tarihte belki de en somut ve en görkemli karşılığını bu süreçte bulmuştur.
Medine’de dondurucu bir soğuk ve kelimenin tam anlamıyla "varoluşsal" bir kuşatma altındayken kazılan o meşhur Hendek’i düşünün. Şehrin dışında on binlerce kişilik tam teçhizatlı bir düşman ordusu, içeride ise ihanet potansiyeli taşıyan gruplar vardır. Kıtlık o boyuttadır ki, insanlar günlerce boğazlarından tek lokma geçmediği için açlık sancılarını dindirmek maksadıyla karınlarına taş bağlamaktadır. Böyle bir kırılma anında, toplumun umutsuzluğa düşmesi an meselesiyken, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) en ön safta ashabıyla balyoz sallayıp toprak kazması ve kendi karnına "iki taş" birden bağlaması sıradan bir eylem değildir. Bu, bir liderin halkıyla acıda nasıl bütünleştiğinin, ayrıcalıkları elinin tersiyle ittiğinin evrensel tablosudur.
Aynı günlerde Câbir b. Abdullah’ın evindeki bir avuç arpa ve küçücük bir oğlakla hazırlanan yemeğin, o sarsılmaz birlik ve dayanışma (Bratî) ruhuyla siperdeki tüm orduyla paylaşılması, kısıtlı kaynakların ortak bir inançla nasıl berekete dönüştüğünün en somut kanıtıdır. Acıyı en üst makamdan en alta kadar eşit paylaşan bu ruh, içteki kırılganlığı yok etmiş ve hiçbir ordunun yıkamayacağı çelikten bir irade doğurmuştur.
Savaşın yıkıcılığına karşı devasa bir hendek kazmak, aslında insan kanı dökülmesini engelleyen, düşmanı savaşmadan durdurmaya yönelik dâhiyane bir caydırıcılık hamlesiydi. Ancak bu stratejik aklın asıl büyük meyvesi, kılıçların gölgesinde değil, Hudeybiye’de kurulan diplomatik masada alındı. Görünürde Müslümanların aleyhine gibi duran, hatta bazı sahabelerin kabullenmekte zorlandığı o cesur tavizler, aslında aklın ve sabrın öfkeye galip gelmesiydi. İnsan hayatını merkeze alan bu derin diplomasi vizyonu, silahsız bir fethin ve toplumsal kaynaşmanın önünü açtı.
Ve nihayet Mekke’nin Fethi... Hendek’te açlıktan kıvranan, inançları uğruna akılalmaz işkenceler gören ve canları pahasına doğdukları topraklardan sürülen o insanlar, sadece sekiz yıl sonra on binlerce kişilik devasa bir orduyla o şehre geri döndüler. İşte insanlığın en büyük ahlak sınavı o an verildi. Güç artık mutlak olarak, ezilenlerin elindeydi. Mekke halkı korku içinde, kendilerine yapılacak tarihi misillemeyi ve dökülecek kanı bekliyordu.
Ancak şehre muzaffer bir fatih gibi kibre kapılarak değil, başı devesinin eyerine değecek kadar büyük bir tevazuyla giren Hz. Peygamber, intikam bekleyenlere o evrensel adalet ve barış (Aştî) manifestosunu haykırdı: "Bugün size kınama yoktur! Gidiniz, hepiniz serbestsiniz."
Bir zamanlar İslam'ın en büyük düşmanı olan, ordular toplayan Ebû Süfyân’ın evinin bile güvenli alan ilan edilmesi ve kılıç çekmeyen hiç kimseye dokunulmaması, adaletin yalnızca suçu misliyle cezalandırmak olmadığını tüm dünyaya gösterdi. Gerçek adalet; düşmanı yok etme gücüne sahipken, onu affederek toplumu rehabilite etmek ve kazanmaktı. Asırlar süren kan davaları, bitmek bilmeyen Arap kabile savaşları ve intikam kültürü, işte bu muazzam merhamet hamlesiyle tek günde tarihe gömüldü.
Bugün dünyamızın her köşesinde bitmek bilmeyen çatışmalar, orantısız güç kullanımları ve adaletsizlikler sürerken; Hendek'teki o omuz omuza dayanışmadan, Hudeybiye'deki akl-ı selimden ve Mekke'deki o yüce merhametten alacağımız çok ders var. Çünkü gerçek zafer düşmanı topla tüfekle yok etmek değil; açlıkla sınanan bir iradenin, mutlak gücü elde ettiğinde intikama yenik düşmeyip adaleti ve barışı inşa edebilmesidir.
